จมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis) รู้ทัน ป้องกัน และวิธีดูแลตัวเอง

     จมูกอักเสบจากภูมิแพ้ หรือที่คนทั่วไปมักเรียกว่า "โรคแพ้อากาศ" เป็นภาวะที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของคนจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นอาการคัน จาม น้ำมูกไหล คัดจมูก ไปจนถึงผลกระทบต่อการนอนหลับ สมาธิ และประสิทธิภาพในการทำงานหรือเรียนรู้ โดยบทความนี้จาก โรงพยาบาลพริ้นซ์ ปากน้ำโพ จะพาคุณไปทำความเข้าใจโรคนี้ ตั้งแต่สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย ไปจนถึงแนวทางการรักษาและการดูแลตัวเอง เพื่อให้คุณสามารถรับมือกับจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีอีกครั้ง

จมูกอักเสบจากภูมิแพ้คืออะไร? ทำไมเราถึงเป็น "แพ้อากาศ"?

   จมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis) คือ ปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันร่างกายที่ตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ เช่น ละอองเกสรดอกไม้ ไรฝุ่น ขนสัตว์ หรือเชื้อรา เมื่อร่างกายได้รับสารเหล่านี้ ระบบภูมิคุ้มกันจะเข้าใจผิดว่าเป็นอันตราย และกระตุ้นให้เกิดการหลั่งสารเคมีต่างๆ โดยเฉพาะ ฮิสตามีน (Histamine) ซึ่งทำให้เกิดอาการอักเสบในเยื่อบุโพรงจมูก ทำให้เกิดอาการต่างๆ ตามมา

ประเภทของจมูกอักเสบจากภูมิแพ้

     จมูกอักเสบจากภูมิแพ้สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักๆ ดังนี้

• จมูกอักเสบจากภูมิแพ้ชนิดเป็นตามฤดูกาล (Seasonal Allergic Rhinitis) มักเกิดจากสารก่อภูมิแพ้ที่มีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล เช่น ละอองเกสรดอกไม้และหญ้า อาการมักเกิดขึ้นเฉพาะช่วงฤดูที่มีสารก่อภูมิแพ้ชนิดนั้นๆ แพร่กระจาย

• จมูกอักเสบจากภูมิแพ้ชนิดเป็นตลอดปี (Perennial Allergic Rhinitis) เกิดจากสารก่อภูมิแพ้ที่พบได้ตลอดทั้งปี เช่น ไรฝุ่น ขนสัตว์ เชื้อรา หรือแมลงสาบ อาการจึงมักเกิดขึ้นต่อเนื่องหรือเป็นๆ หายๆ ตลอดปี และอาจมีอาการรุนแรงขึ้นเมื่อสัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ในปริมาณมาก
   

สัญญาณเตือน อาการจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ที่คุณควรรู้

     อาการของจมูกอักเสบจากภูมิแพ้มักจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วหลังจากสัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้ และมักจะมีอาการมากกว่า 1 อย่างร่วมกัน อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• จาม มักเป็นการจามถี่ๆ หลายครั้งติดต่อกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตอนเช้า 
• น้ำมูกไหล มักเป็นน้ำมูกใสๆ ไหลออกทางจมูก หรือไหลลงคอ ทำให้เกิดอาการระคายคอ หรือไอ
• คันจมูก คันตา คันคอ หรือคันหู เป็นอาการที่บ่งบอกถึงปฏิกิริยาภูมิแพ้ที่เกิดขึ้น
• คัดจมูก หรือแน่นจมูก อาจเป็นข้างเดียวหรือสองข้าง สลับข้างไปมา ทำให้หายใจลำบาก อาจมีผลต่อการนอนหลับ
• ตาแดง น้ำตาไหล เกิดจากการที่สารก่อภูมิแพ้สัมผัสกับเยื่อบุตา ทำให้เกิดการอักเสบ
• ปวดหัว โดยเฉพาะบริเวณหน้าผาก หรือโหนกแก้ม 
• เสียงเปลี่ยน หรือเสียงขึ้นจมูก จากอาการคัดจมูก
• ความสามารถในการดมกลิ่นลดลง อาจเกิดจากการบวมของเยื่อบุจมูก
• ไอเรื้อรัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาการไอแห้งๆ ที่เกิดจากน้ำมูกไหลลงคอ

    *ในเด็กเล็ก อาจมีอาการขยี้จมูกบ่อยๆ ดันปลายจมูกขึ้น หรือมีรอยคล้ำใต้ตา  เนื่องจากเลือดคั่งบริเวณใต้ตาจากการคัดจมูกเรื้อรัง
 

เจาะลึกสาเหตุ ทำไมบางคนถึงเป็นภูมิแพ้?

    สาเหตุหลักของจมูกอักเสบจากภูมิแพ้คือ การที่ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายตอบสนองผิดปกติต่อสารที่ปกติแล้วไม่เป็นอันตราย หรือที่เรียกว่า สารก่อภูมิแพ้ (Allergens) ซึ่งมีอยู่มากมายในสิ่งแวดล้อม ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ได้แก่

ปัจจัยทางพันธุกรรม

• คนในครอบครัว โดยเฉพาะพ่อแม่ เป็นภูมิแพ้ ไม่ว่าจะเป็นจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ หอบหืด ผื่นแพ้ผิวหนัง หรือลมพิษ ลูกก็จะมีโอกาสเป็นภูมิแพ้สูง

สารก่อภูมิแพ้ในอากาศ (Aeroallergens)

• ไรฝุ่น 

• ละอองเกสรดอกไม้และหญ้า 

• ขนสัตว์และสะเก็ดผิวหนังของสัตว์ 

• เชื้อรา 

• ละอองเกสรต้นไม้ 

การวินิจฉัยจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ค้นหาสาเหตุที่แท้จริง

     การวินิจฉัยจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เริ่มต้นจากการซักประวัติอย่างละเอียด และการตรวจร่างกายโดยแพทย์เฉพาะทางด้านหู คอ จมูก หรือแพทย์เฉพาะทางด้านภูมิแพ้และภูมิคุ้มกันวิทยา

การทดสอบภูมิแพ้ (Allergy Tests)

     เพื่อยืนยันการวินิจฉัยและระบุสารก่อภูมิแพ้ที่ spesific แพทย์อาจแนะนำให้ทำการทดสอบภูมิแพ้ ซึ่งมี 2 วิธีหลักๆ คือ

• การทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนัง (Skin Prick Test)
      หลักการ : เป็นวิธีที่นิยมที่สุด เนื่องจากให้ผลรวดเร็ว แม่นยำ และราคาไม่แพง
      ขั้นตอน : แพทย์จะหยดสารสกัดจากสารก่อภูมิแพ้ชนิดต่างๆ ในปริมาณเล็กน้อยลงบนผิวหนังบริเวณท้องแขนหรือแผ่นหลัง จากนั้นใช้เข็มสะกิดเบาๆ ให้สารซึมเข้าสู่ผิวหนัง
      ผลลัพธ์ : หากแพ้สารใด สารนั้นจะกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาภูมิแพ้บนผิวหนัง ทำให้เกิดรอยนูนแดงคล้ายตุ่มยุงกัดภายใน 15-20 นาที ซึ่งแพทย์จะวัดขนาดของรอยนูนเพื่อประเมินความรุนแรง
      ข้อควรระวัง : ผู้ป่วยต้องงดยาแก้แพ้ (Antihistamines) ก่อนการทดสอบอย่างน้อย 3-7 วัน
• การตรวจเลือดหาภูมิแพ้ (Specific IgE Blood Test)
      หลักการ : เป็นการตรวจวัดระดับภูมิต้านทานชนิด IgE ที่จำเพาะต่อสารก่อภูมิแพ้แต่ละชนิดในกระแสเลือด
      ขั้นตอน : เจาะเลือดส่งตรวจในห้องปฏิบัติการ
      ผลลัพธ์ : หากมีระดับ IgE ต่อสารก่อภูมิแพ้ชนิดใดสูงกว่าปกติ แสดงว่ามีการแพ้สารนั้น
      ข้อดี : สามารถทำได้ในผู้ที่รับประทานยาแก้แพ้อยู่ ไม่ต้องงดยา หรือในผู้ที่ไม่สามารถทำการทดสอบทางผิวหนังได้ เช่น มีผื่นแพ้ผิวหนังรุนแรง หรือมีความเสี่ยงต่อการเกิดอาการแพ้รุนแรง (Anaphylaxis)
      ข้อจำกัด : อาจมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการทดสอบทางผิวหนัง และผลอาจใช้เวลาหลายวันกว่าจะทราบ
   

ภาวะแทรกซ้อนของจมูกอักเสบจากภูมิแพ้

     หากปล่อยให้จมูกอักเสบจากภูมิแพ้เรื้อรังโดยไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนต่างๆ ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิต ได้แก่

1. โรคหอบหืด (Asthma)

     มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ผู้ป่วยจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ประมาณ 20-40% มักมีอาการหอบหืดร่วมด้วย หรือมีโอกาสเป็นหอบหืดในอนาคต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ที่มีอาการรุนแรง 

2. ไซนัสอักเสบเรื้อรัง (Chronic Sinusitis)

     การอักเสบและบวมของเยื่อบุจมูกจากการแพ้ ทำให้รูเปิดของโพรงไซนัสถูกอุดตัน ส่งผลให้เสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรียและเกิดไซนัสอักเสบตามมา อาการที่พบคือ ปวดศีรษะ ปวดโหนกแก้ม น้ำมูกข้นเขียว มีกลิ่นเหม็น หรือน้ำมูกไหลลงคอเรื้อรัง

3. หูชั้นกลางอักเสบ (Otitis Media)

     โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ท่อปรับความดันหู (Eustachian Tube) ที่เชื่อมระหว่างจมูกและหูชั้นกลาง อาจเกิดการอักเสบหรือบวมอุดตันจากการแพ้ ทำให้เกิดน้ำขังในหูชั้นกลาง นำไปสู่การได้ยินลดลง หรือมีการติดเชื้อซ้ำๆ

4. นอนกรนและภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Snoring and Sleep Apnea)

     อาการคัดจมูกเรื้อรังทำให้หายใจลำบากในเวลากลางคืน ผู้ป่วยมักต้องหายใจทางปาก ทำให้เกิดอาการนอนกรน และในบางรายอาจรุนแรงถึงขั้นมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพการนอนหลับ และอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ เช่น ง่วงนอนตอนกลางวัน ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด

5. ความผิดปกติของการเจริญเติบโตของฟันและกระดูกใบหน้าในเด็ก

     ในเด็กเล็กที่หายใจทางปากเป็นประจำจากอาการคัดจมูกเรื้อรัง อาจส่งผลให้โครงสร้างกระดูกใบหน้าและฟันผิดรูปได้ เช่น ใบหน้ายาว ฟันหน้ายื่น หรือเพดานปากสูง

การดูแลตนเองและการป้องกันจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ลดความเสี่ยง สร้างภูมิคุ้มกัน

1. ลดการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ในบ้านและที่ทำงาน

• ทำความสะอาดบ้านอย่างสม่ำเสมอ ใช้ผ้าชุบน้ำหมาดๆ เช็ดฝุ่นเป็นประจำ 

• ควบคุมไรฝุ่นในห้องนอน ซักเครื่องนอน ทุก 1-2 สัปดาห์ หรือใช้เครื่องอบผ้าที่อุณหภูมิสูง

• กำจัดเชื้อรา ทำความสะอาดห้องน้ำ ห้องครัว และบริเวณที่มีความชื้นสูงเป็นประจำ ซ่อมแซมจุดรั่วซึม

• ควบคุมสัตว์เลี้ยง ไม่นำสัตว์เลี้ยงเข้าห้องนอน อาบน้ำสัตว์เลี้ยงอย่างสม่ำเสมอ 

• กำจัดแมลงสาบ รักษาความสะอาดในบ้าน ไม่ให้มีเศษอาหาร

2. การควบคุมสิ่งแวดล้อมภายนอกและมลภาวะ

• หลีกเลี่ยงละอองเกสร, ใช้เครื่องปรับอากาศ

• ป้องกันมลภาวะ หลีกเลี่ยงการอยู่ในบริเวณที่มีควันบุหรี่ ควันรถ ควันโรงงาน หรือฝุ่น PM 2.5 สูง สวมหน้ากากอนามัยเมื่อจำเป็น

• อากาศในบ้าน ใช้เครื่องฟอกอากาศที่มีแผ่นกรอง HEPA ในห้องนอนหรือบริเวณที่ใช้เวลาอยู่มาก

3. การดูแลสุขภาพทั่วไป

• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ ทำเป็นประจำทุกวัน โดยเฉพาะหลังกลับจากข้างนอก ช่วยชะล้างสารก่อภูมิแพ้และสิ่งสกปรกออกจากโพรงจมูก

• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันของร่างกาย

• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เน้นผัก ผลไม้ และอาหารครบ 5 หมู่

• พักผ่อนให้เพียงพอ การนอนหลับที่มีคุณภาพเป็นสิ่งสำคัญต่อระบบภูมิคุ้มกัน

• จัดการความเครียด ความเครียดอาจกระตุ้นให้อาการภูมิแพ้กำเริบได้

• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ ช่วยให้เยื่อบุจมูกชุ่มชื้น และน้ำมูกไม่เหนียวข้น

โรงพยาบาลพริ้นซ์ ปากน้ำโพ มุ่งมั่นที่จะเป็นส่วนหนึ่งในการดูแลสุขภาพของคุณ เรามีทีมแพทย์เฉพาะทางด้านหู คอ จมูก และภูมิแพ้ ที่พร้อมให้คำปรึกษา ตรวจวินิจฉัย และวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล ด้วยเครื่องมือที่ทันสมัย และความใส่ใจในทุกรายละเอียด เพื่อให้คุณกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ห่างไกลจากอาการกวนใจของจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ หากคุณหรือคนที่คุณรักมีอาการที่สงสัยว่าเป็นจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ อย่าลังเลที่จะเข้ามาปรึกษาแพทย์ที่ โรงพยาบาลพริ้นซ์ ปากน้ำโพ

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมและนัดหมายแพทย์ได้ที่: โรงพยาบาลพริ้นซ์ ปากน้ำโพ 

FaceBook: https://www.facebook.com/paknampohos

โทร: 056001111

มีคำถามเกี่ยวกับ โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ?

สอบถามฟรี รับคำตอบได้ทันที ทางช่องทาง LINE เพื่อความสบายใจของคุณ
 

ช่องทางการซื้อแพ็กเกจและโปรโมชั่น

แหล่งข้อมูลอ้างอิง (References)

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล. โรคภูมิแพ้จมูก : https://www.si.mahidol.ac.th

ราชวิทยาลัยโสต ศอ นาสิกแพทย์แห่งประเทศไทย. แนวทางการวินิจฉัยและรักษาโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ : https://www.rcot.org/2021/download/23/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%8A%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B3%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%88%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B8%A0%E0%B8%B9%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B9%89%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2(%E0%B8%89%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%20%E0%B8%9E.%E0%B8%A8.2565).pdf

ศูนย์ภูมิแพ้ ภูมิคุ้มกัน และโรครูมาติสซั่ม โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย. จมูกอักเสบจากภูมิแพ้ : https://kcmh.chulalongkornhospital.go.th/line/%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%88%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B8%A0%E0%B8%B9%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B9%89%E0%B9%83%E0%B8%99/